เรื่องค่าผ่านทางมักเถียงกันสองแบบ ฝ่ายปฏิบัติการบอกว่าทางด่วนเร็วกว่า ก็ใช้ทางด่วน ฝ่ายการเงินเห็นบรรทัดค่าผ่านทางในใบแจ้งหนี้ ก็บอกให้ใช้ทางฟรี
ทั้งสองฝ่ายเถียงกันที่ตัวค่าผ่านทาง แต่ไม่มีใครถามว่าเวลาที่ประหยัดได้มีค่าเท่าไร นั่นคือหัวใจของการตัดสินใจ และคำนวณได้ในบรรทัดเดียว
สูตรจุดคุ้มทุน
ค่าผ่านทางคือการซื้อเวลา ดังนั้นการทดสอบคือ
ค่าผ่านทาง (บาท) ÷ ต้นทุนรถหนึ่งนาที = จำนวนนาทีที่ค่าผ่านทางต้องประหยัดให้ได้
ถ้าทางด่วนประหยัดได้มากกว่านั้น และเวลาที่ได้ถูกใช้จริง ค่าผ่านทางก็คุ้ม ถ้าไม่ ก็เป็นแค่ต้นทุนที่ไม่ได้อะไรกลับมา
ต้นทุนรถหนึ่งนาทีมีสองส่วน
- คนขับ รวมทุกอย่างแล้ว คนขับเงินเดือน 21,000 บาท มีต้นทุนประมาณ 112 บาทต่อชั่วโมงในวันทำงานปกติ ตามที่คำนวณไว้ที่นี่ นี่คือขั้นต่ำ
- ตัวรถ ต้นทุนคงที่ (ค่างวดหรือค่าเสื่อม ประกัน ภาษี) จ่ายเต็มวันไม่ว่ารถจะวิ่งหรือไม่ ชั่วโมงที่ประหยัดได้จึงเป็นชั่วโมงหนึ่งของวันรถ ใช้ตัวเลขของท่านเอง หรือของผู้ขนส่ง
ตัวอย่างคำนวณ (เป็นภาพประกอบ)
รถสิบล้อบนทางหลวงพิเศษหมายเลข 9 ระหว่างบางปะอินกับบางพลีผ่านด่านสองแห่ง ด่านละ 70 บาทสำหรับรถมากกว่า 6 ล้อ รวม 140 บาทต่อเที่ยวเดียว ตัวเลขค่าผ่านทางนี้มาจากตารางของกรมทางหลวง
ส่วนที่เหลือสมมติขึ้นเพื่อแสดงวิธีคิด
- ทางฟรีช้ากว่า 50 นาทีต่อเที่ยวเดียว
- ต้นทุนคงที่ของรถเฉลี่ย 200 บาทต่อชั่วโมง
| บาทต่อชั่วโมง | นาทีที่ค่าผ่านทาง 140 บาทต้องประหยัด | |
|---|---|---|
| คนขับอย่างเดียว | 112 | 75 |
| คนขับรวมตัวรถ | 312 | 27 |
ตามตัวเลขนี้ ประหยัด 50 นาทีมีค่าประมาณ 260 บาท เทียบกับค่าผ่านทาง 140 บาท ทางด่วนคุ้มประมาณ 120 บาทต่อเที่ยว
เปลี่ยนสมมติฐานข้อเดียวคำตอบก็เปลี่ยน ถ้าทางฟรีช้ากว่าแค่ 20 นาที ค่าผ่านทางไม่คุ้ม ให้คำนวณเส้นทางของท่านเองด้วยตัวเลขของท่านเอง สิ่งสำคัญคือรูปแบบของสูตร ไม่ใช่ตัวเลขเหล่านี้
ข้อแม้: เวลาที่ประหยัดมีค่าก็ต่อเมื่อถูกใช้
การตัดสินใจเรื่องค่าผ่านทางส่วนใหญ่พลาดตรงนี้ หนึ่งชั่วโมงที่ประหยัดมีค่า 312 บาทก็ต่อเมื่อได้ใช้มันทำอะไรสักอย่าง ตรวจดูว่าข้อใดเป็นจริง
- ได้เที่ยวเพิ่ม รถวิ่งได้อีกหนึ่งรอบในวันนั้น หรือใช้รถน้อยลงหนึ่งคันสำหรับตารางงาน
- ประหยัดค่าล่วงเวลา หรือทำให้คนขับอยู่ในวันทำงานตามกฎหมาย
- ทันช่วงเวลารับสินค้าหรือเวลาปิดรับตู้ ถ้าสาย เสียหายมากกว่าค่าผ่านทางหลายเท่า เส้นทางอยุธยาถึงแหลมฉบัง วางแผนย้อนจากเวลาปิดรับนี้
- ได้ความแน่นอน ถนนที่เวลาแทบไม่เปลี่ยนทำให้สัญญาเวลาที่รักษาได้จริง
ถ้าไม่มีข้อใดเป็นจริง รถจะถึงก่อนเวลา รอหน้าประตู และค่าผ่านทางไม่ได้อะไรเลย ให้ใช้ทางฟรี ไม่ว่าจะช้าเพียงใด
ชั่วโมงขับรถตามกฎหมายอาจตัดสินแทนท่าน
มาตรา 103 ทวิ แห่งพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก อ่านจากภาษาไทย จำกัดให้คนขับขับติดต่อกันไม่เกินสี่ชั่วโมง แล้วพักอย่างน้อยครึ่งชั่วโมงก่อนขับต่ออีกไม่เกินสี่ชั่วโมง ถนนช้าทำให้ชั่วโมงเหล่านี้หมดเร็ว บนเส้นทางไกล ช่วงที่จบในรอบเดียวบนทางด่วนอาจต้องแวะพักเพิ่มบนทางฟรี ซึ่งเปลี่ยนงานหนึ่งวันเป็นสองวันได้ ดูคนขับหนึ่งคนหรือสองคนในเส้นทางไกล
ตกลงให้เสร็จก่อนรถออก ไม่ใช่ไปเถียงตอนใบแจ้งหนี้
ค่าผ่านทางเป็นบรรทัดที่ไม่มีใครตกลงล่วงหน้า จึงมาเถียงกันหลังวิ่งเสร็จ สามเรื่องที่ควรตกลงตอนจอง
- ราคานี้สมมติว่าใช้ถนนเส้นไหน ใบเสนอราคาที่คิดบนทางด่วนเปรียบเทียบกับที่คิดบนทางฟรีไม่ได้
- ค่าผ่านทางรวมอยู่ในอัตราหรือเรียกเก็บตามจริง ถ้าตามจริง ขอใบเสร็จจากด่าน และคาดว่ายอดที่เรียกเก็บต้องตรงกับถนนที่ตกลงกัน
- ใครเปลี่ยนเส้นทางได้ คนขับที่ใช้ทางฟรีเพื่อประหยัดค่าผ่านทางแล้วไปถึงช้า ได้ตัดสินใจในเรื่องที่เป็นของท่าน
เมื่อใบแจ้งหนี้มา ตรวจบรรทัดค่าผ่านทางกับบันทึกงาน เหมือนทุกบรรทัด
วันจันทร์ควรทำอะไร
- เลือกสามเส้นทางที่วิ่งมากที่สุด เขียนค่าผ่านทางสำหรับประเภทรถของท่านเที่ยวเดียวจากตารางกรมทางหลวง
- หาว่าทางฟรีใช้เวลาเท่าไรในวันปกติและวันแย่ ถามฝ่ายจัดรถ หรืออ่านจากบันทึกระบบติดตามรถ
- หารค่าผ่านทางด้วยต้นทุนรถต่อนาที นั่นคือจำนวนนาทีที่ต้องชนะ
- ถามว่านาทีที่ประหยัดได้ถูกใช้จริงหรือไม่ ถ้าไม่ ทางฟรีชนะบนเส้นทางนั้น
- เขียนคำตอบลงในการจอง คือถนนเส้นไหน และใครจ่ายค่าผ่านทาง
ขอบเขตของหลักฐาน ไม่พบงานวิจัยไทยที่วัดเวลารถบรรทุกบนทางด่วนเทียบกับทางฟรี ดังนั้นช่องว่าง 50 นาทีและต้นทุนรถ 200 บาทต่อชั่วโมงเป็นข้อสมมติ ไม่ใช่ข้อมูลจริง อัตราค่าผ่านทางหมายเลข 9 อ่านจากภาพตารางของกรมทางหลวง ส่วนอัตราหมายเลข 7 ขึ้นกับคู่ด่านที่ใช้ และไม่ได้คำนวณไว้ที่นี่ น้ำมันถูกละไว้ในสูตร เพราะไม่พบตัวเลขไทยของน้ำมันที่เพิ่มขึ้นจากการติดขัดบนทางฟรี มาตรา 103 ทวิ อ่านจากภาษาไทยสำหรับบทความก่อนหน้าบนเว็บไซต์นี้ และไม่ได้อ่านซ้ำในวันนี้
