เหมารถรายเดือนหรือจ่ายรายเที่ยว: เลือกแบบไหน

บริษัทขนส่งเสนอให้คุณเหมารถหนึ่งคันรายเดือนในราคาเดียว หรือคุณจะจองรถทีละเที่ยวต่อไปก็ได้ ทั้งสองแบบเป็นเรื่องปกติ แบบไหนถูกกว่าขึ้นอยู่กับเรื่องเดียว คือคุณจะใช้รถคันนั้นบ่อยแค่ไหน

บทความนี้ให้วิธีคำนวณ วิธีทดสอบกับบันทึกเที่ยววิ่งของคุณเอง และคำถามที่ทำให้ใบเสนอราคารายเดือนเทียบกับรายเที่ยวได้อย่างยุติธรรม

จริง ๆ แล้วคุณกำลังเลือกอะไร

ราคารายเดือนคือการซื้อรถหนึ่งคันพร้อมคนขับตลอดช่วงวันที่ตกลงกัน รถเป็นของคุณในวันเหล่านั้นไม่ว่าจะได้วิ่งหรือไม่ หลักเดียวกับราคาค่าขนส่งทุกแบบ คือ ต้นทุนส่วนใหญ่ของรถเกิดขึ้นไม่ว่ารถจะวิ่งหรือไม่ และต้องมีใครสักคนรับภาระนั้น

• ราคารายเดือน คุณรับภาระวันที่รถว่าง แลกกับรถที่พร้อมเมื่อคุณต้องการ
• รายเที่ยว บริษัทขนส่งรับภาระวันที่รถว่าง และคิดค่าความเสี่ยงนั้นรวมไว้ในราคาทุกเที่ยว แลกกับการที่คุณจ่ายเฉพาะที่ใช้จริง

กฎทั่วไปในตำราเรื่องบริการเฉพาะรายเทียบกับบริการที่แบ่งกันใช้ตรงกับเรื่องนี้พอดี บริการเฉพาะรายอาจให้บริการดีกว่าในราคาที่สูงกว่า เพราะต้นทุนทั้งหมดตกอยู่กับลูกค้ารายเดียว ส่วนบริการที่แบ่งกันใช้ถูกกว่าแต่ต้องยอมลดเงื่อนไขด้านบริการบางส่วน เพราะผู้ขนส่งกระจายรถไปหลายลูกค้าที่งานหนักไม่ตรงสัปดาห์กัน

ดังนั้นคำถามไม่ใช่ "ราคาไหนต่ำกว่า" แต่คือ "รถคันนี้จะมีงานคุ้มค่ากี่วัน"

ตัวเลขเดียวที่ต้องหา: จุดคุ้มทุนเป็นจำนวนเที่ยว

เอาราคารายเดือนหารด้วยราคารายเที่ยวบนเส้นทางเดียวกัน ผลลัพธ์คือจำนวนเที่ยวต่อเดือนที่ทั้งสองแบบมีต้นทุนเท่ากัน

ตัวอย่างประกอบ ใช้ราคาสมมติ ไม่ใช่ราคาตลาด:

• ราคารายเดือน 95,000 บาท รถหนึ่งคันพร้อมคนขับ ครอบคลุมประมาณ 26 วันทำงาน
• ราคารายเที่ยว 4,200 บาทต่อหนึ่งเที่ยวไปกลับบนเส้นทางของคุณ
• จุดคุ้มทุน 95,000 ÷ 4,200 = 22.6 จึงเป็น 23 เที่ยวต่อเดือน หรือ 23 จาก 26 วัน ราว 88% ของวันทำงาน

จำนวนเที่ยวที่วิ่งจริงในเดือน	จ่ายรายเที่ยว	รถรายเดือน	รถรายเดือน คิดเป็นต่อเที่ยว
16	67,200	95,000	5,938
20	84,000	95,000	4,750
23	96,600	95,000	4,130
26	109,200	95,000	3,654

รถรายเดือนดูเหมือนมีราคาต่อเที่ยว แต่ราคานั้นขยับตามการใช้งานของคุณ ที่ 16 เที่ยวแพงกว่าราคารายเที่ยว 41% ที่ 26 เที่ยวถูกกว่า 13% ใบเสนอราคารายเดือนจึงเป็นการพนันว่าคุณจะอยู่แถวล่างของตาราง ไม่ใช่แถวบน

สังเกตว่าเส้นคุ้มทุนอยู่สูงแค่ไหน เมื่อราคารายเดือนต่ำกว่าราคารายเที่ยว 26 เที่ยวเพียงเล็กน้อย รถต้องมีงานแทบทุกวันทำงานจึงจะชนะ ควรคำนวณเกณฑ์นี้ก่อนฟังคำเสนอขาย

ทดสอบกับบันทึกเที่ยววิ่งจริง ไม่ใช่ค่าเฉลี่ย

ค่าเฉลี่ยซ่อนสิ่งที่ตัดสินเรื่องนี้ คือแต่ละวันคุณต้องใช้รถกี่คัน

ดูย้อนหลังแปดสัปดาห์ เขียนจำนวนรถที่เส้นทางนั้นต้องใช้ในแต่ละวันทำงาน แล้วนับจำนวนวันในแต่ละระดับ

สองธุรกิจอาจมีค่าเฉลี่ยเท่ากันแต่คำตอบต่างกันมาก ใช้ราคาเดิมกับ 48 วันทำงาน (แปดสัปดาห์):

	แบบสม่ำเสมอ	แบบขึ้นลงมาก
วันที่ต้องใช้ 0 คัน	0	6
วันที่ต้องใช้ 1 คัน	44	34
วันที่ต้องใช้ 2 คัน	4	8
รถ-วันที่ต้องใช้	52	50
จ่ายรายเที่ยวทั้งหมด	218,400	210,000
รถรายเดือนหนึ่งคัน ส่วนเกินจ่ายรายเที่ยว	192,185	208,985
ผลต่าง	ถูกลง 26,215 (12%)	ถูกลง 1,015 (0.5%)

รถรายเดือนคิดวันละ 95,000 ÷ 26 = 3,654 บาท ตลอด 48 วัน (175,385) ส่วนวันที่ต้องใช้รถคันที่สองให้จองรายเที่ยวเที่ยวละ 4,200

กรณีสม่ำเสมอ รถรายเดือนประหยัด 12% กรณีขึ้นลงมาก ประหยัดแทบไม่ได้ เพราะรถจอดว่างหกวัน (ราว 21,900 บาท) กินส่วนที่ประหยัดไปหมด เมื่อผลเสมอกัน รายเที่ยวเป็นทางเลือกที่ดีกว่า เพราะต้นทุนเท่ากันและคุณเลิกใช้ได้อิสระ

วิธีทำสี่ขั้น:

1. ลงจำนวนรถที่ต้องใช้ต่อวันทำงานเป็นเวลาแปดสัปดาห์ อย่าเฉลี่ย
2. หาระดับที่คุณถึงเกือบทุกวัน นั่นคือฐานงาน เฉพาะฐานงานเท่านั้นที่เหมาะกับรถรายเดือน
3. ตีราคาฐานงานทั้งสองแบบ แล้วตีราคาส่วนที่เกินฐานเป็นรายเที่ยว
4. เทียบยอดรวม ไม่ใช่ราคารายเดือนที่ติดหน้าใบเสนอ

การเลือกระดับที่จะผูกไว้เป็นเรื่องการกำหนดขนาด อ่านต่อได้ที่ ควรผูกกำลังรถไว้เท่าไร แนวผสมที่เป็นฐานรายเดือนและส่วนยอดรายเที่ยวตรงกับคำแนะนำของตำราเอง คือใช้ทรัพย์สินหลักให้เต็มที่และเช่าเฉพาะช่วงที่งานล้น ถ้าไม่เคยต้องเช่าเพิ่มเลย แสดงว่าทรัพย์สินหลักน่าจะใหญ่เกิน

หนึ่งเดือนของรถไม่ใช่ 30 วัน

ตัวอย่างใช้ 26 วัน ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานฉบับภาษาไทยจำกัดจำนวนวันที่คนขับหนึ่งคนทำงานได้

• มาตรา 28 กำหนดวันหยุดประจำสัปดาห์ ห่างกันไม่เกินหกวัน อย่างน้อย 52 วันต่อปี เหลือวันทำงานราว 313 วัน หรือ 26 วันต่อเดือน
• มาตรา 29 กำหนดวันหยุดตามประเพณีไม่น้อยกว่าสิบสามวัน ประกาศล่วงหน้า และหยุดชดเชยเมื่อตรงกับวันหยุดประจำสัปดาห์
• มาตรา 30 ให้วันหยุดพักผ่อนประจำปีไม่น้อยกว่าหกวันทำงานเมื่อทำงานครบหนึ่งปี

หักทั้งสามรายการ คนขับหนึ่งคนว่างทำงานราว 294 วันต่อปี หรือ 24.5 วันต่อเดือน รถยังวิ่งในวันอื่นได้ถ้าบริษัทขนส่งจัดคนขับสำรอง จ่ายให้คนขับทำงานวันหยุด หรือใช้ข้อกำหนดตามมาตรา 28 สำหรับงานขนส่งที่ให้สะสมวันหยุดแล้วหยุดภายในสี่สัปดาห์ติดต่อกัน ทั้งสามทางถูกกฎหมาย แต่แต่ละทางมีใครสักคนต้องจ่าย และใบเสนอราคาควรบอกว่าใครจ่าย

ถามข้อนี้ก่อน: ราคารายเดือนครอบคลุมกี่วัน และวันที่ไม่ครอบคลุมเกิดอะไรขึ้น ราคาที่ครอบคลุม 24 วันกับ 26 วันไม่ใช่ราคาเดียวกัน

ใบเสนอราคารายเดือนควรระบุอะไรบ้าง

วางรายการเหล่านี้ไว้ข้างตัวเลขก่อนจะเทียบกับอย่างอื่น

ถามเรื่อง	ทำไมจึงเปลี่ยนต้นทุน
จำนวนวันที่ครอบคลุมต่อเดือน และราคาวันเพิ่ม	กำหนดราคาต่อวัน และวันเสาร์ราคาเท่าไร
คนขับสำรองในวันหยุดประจำสัปดาห์ วันหยุดตามประเพณี และวันลา หรือรถจอดว่าง	ตัดสินว่ารถอยู่พร้อมจริงหรือไม่
ระยะทางต่อวันหรือต่อเดือนที่รวมอยู่ และราคาส่วนที่เกิน	เพดานที่ชนทำให้ราคาถูกกลายเป็นแพง
น้ำมันและค่าทางด่วน รวมในราคาหรือคิดเพิ่ม	ถ้าคิดเพิ่ม คุณรับ ความเสี่ยงเรื่องน้ำมัน
รถทดแทนเมื่อเสีย และภายในกี่ชั่วโมง	รถเฉพาะที่ไม่มีรถสำรองคือจุดล้มเหลวจุดเดียว
ชนิดและขนาดตัวถังตลอดอายุสัญญา	คุณผูกกับรถที่เหมาะกับสินค้าวันนี้
ระยะเวลาขั้นต่ำและการแจ้งยกเลิก	ต้นทุนจริงของคุณเมื่อปริมาณลดลง
บริษัทขนส่งใช้รถไปทำงานอื่นในวันที่คุณว่างได้หรือไม่	วิธีลดต้นทุนรถว่างที่ถูกที่สุด ถ้าตกลงกันได้และคุณยังได้สิทธิก่อน
ใครจ่ายค่ารอและค่าจุดส่งเพิ่ม	รถเฉพาะหาเที่ยวให้เต็มง่ายกว่า ค่ารอจึงกลายเป็นต้นทุนของคุณ

ถ้อยคำของข้อสัญญาอยู่ในตัวสัญญา อ่านได้ที่ สัญญาขนส่งสินค้าทางถนนควรเขียนอะไรบ้าง

สิ่งที่รถรายเดือนให้ซึ่งตารางไม่ได้แสดง

เลขข้างต้นคือด้านต้นทุน รถเฉพาะยังเปลี่ยนบริการด้วย

• รถอยู่ตรงนั้น ไม่ต้องจอง ไม่ถูกปฏิเสธงาน ตำราระบุว่าการทุ่มทรัพยากรให้ลูกค้ารายเดียวเป็นข้อดีด้านบริการหลักของบริการเฉพาะราย
• คนขับเรียนรู้ลานโหลดและที่อยู่ของคุณ ข้อนี้เป็นจริงเมื่อคนขับคนเดิมกลับมา ถามว่าคนขับประจำหรือสลับ
• มันจำกัดคุณ ตัวถังและขนาดคงที่ สัญญาคงที่ และคนขับที่ถูกจ้างตามเวลาไม่ว่าคุณจะขนหรือไม่

ถ้าเหตุผลหลักคือบริการ ให้ตีราคาบริการ ถ้าเหตุผลหลักคือต้นทุน ตารางข้างต้นคือเรื่องทั้งหมด

หลักฐานหยุดอยู่ตรงไหน

ไม่พบงานวิจัยไทยที่เทียบการเหมารายเดือนกับรายเที่ยวสำหรับการขนส่งเต็มคัน และไม่มีหน่วยงานรัฐเผยแพร่ราคาเหมารถรายเดือน วิธีคิดมาจากตำรา จำนวนวันที่ใช้ได้มาจากพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานฉบับภาษาไทย และราคาทุกตัวในบทความเป็นภาพประกอบ ใบเสนอราคาของคุณเองและบันทึกแปดสัปดาห์ของคุณเองคือข้อมูลจริงที่ตัดสินคำตอบ

เริ่มวันจันทร์

• ดึงเที่ยววิ่งแปดสัปดาห์ แล้วลงจำนวนรถที่ต้องใช้ในแต่ละวันทำงาน
• หาระดับที่คุณถึงเกือบทุกวัน
• ขอใบเสนอราคารายเดือนเฉพาะระดับนั้น และรายเที่ยวสำหรับส่วนที่เกิน
• ถามจำนวนวันที่ครอบคลุม ข้อตกลงคนขับสำรอง และเพดานระยะทางก่อนเทียบราคา
• คำนวณจุดคุ้มทุนเป็นจำนวนเที่ยวของคุณเอง แล้วเทียบกับสัปดาห์ที่งานหนักสุดและเบาสุด
• ถ้าสองแบบต่างกันไม่เกินหนึ่งหรือสองเปอร์เซ็นต์ ให้เลือกรายเที่ยวและรักษาความยืดหยุ่นไว้