รับของเองจากซัพพลายเออร์ หรือให้เขาส่งมา

ผู้ซื้อส่วนใหญ่รู้ว่าชิ้นส่วนราคาเท่าไร แต่ไม่รู้ว่ารถที่ขนมาราคาเท่าไร เมื่อผู้ขายส่งให้ ค่าขนส่งก็อยู่ในราคาไปแล้ว บทความนี้ว่าด้วยสิ่งที่ผู้ซื้อมองเห็นเมื่อขอให้แยกสองราคา สิ่งที่งานวิจัยไทยสามชิ้นพบเมื่อผู้ซื้อรับของเอง และสิ่งที่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กำหนดไว้ว่าใครจ่ายเมื่อสัญญาไม่ได้พูดถึง

คำตอบสั้น

• ราคาที่รวมค่าส่งซ่อนค่ารถไว้ โรงงานชิ้นส่วนแห่งหนึ่งมีผู้ขาย 9 รายที่คิดค่าส่งรวมในราคาร้อยละ 1.0 ถึง 1.5 รวมประมาณ 1.19 ล้านบาทต่อเดือน โดยไม่มีใครเห็นเป็นบรรทัดหนึ่ง
• ประหยัดจากการทำให้รถเต็ม ไม่ใช่จากการรับเอง โรงงานที่รับของเองอยู่แล้วด้วยรถจ้าง 17 คัน บรรทุกเฉลี่ยร้อยละ 57 ลดค่าขนส่งได้ราว 42 ถึง 45 เปอร์เซ็นต์จากการวางรอบใหม่
• ประมวลกฎหมายไม่ได้บอกว่าใครจ่ายค่ารถ กฎหมายชี้ไปที่สถานที่ชำระหนี้ และสถานที่นั้นขึ้นกับลักษณะของสินค้า ข้อตกลงซื้อขายจึงเป็นตัวตัดสิน ให้เขียนไว้
• การรับเองโอนงานมาให้คุณ ได้แก่ช่วงเวลารับ ความเสียหายหลังรับ ช่องจอดที่หน้าโรงงานของคุณ และเวลารอที่ผู้ขาย
• เริ่มจากใบเสนอสองราคา ราคาหนึ่งรวมส่ง อีกราคาหนึ่ง ณ หน้าโรงงานผู้ขาย ส่วนต่างคือตัวเลขค่าขนส่งของผู้ขายเอง

ค่ารถซ่อนอยู่ที่ไหน

เมื่อผู้ขายส่งเอง เขาซื้อบริการขนส่งแล้วรวมเข้าราคาชิ้นส่วน คุณต่อรองตัวเลขที่มองไม่เห็นไม่ได้ และบอกไม่ได้ว่ารถของผู้ขายเต็ม ครึ่งคัน หรือวิ่งอ้อม

ตำราเรียกทางเลือกนี้ว่า factory gate pricing คือซื้อ ณ หน้าโรงงานผู้ขายโดยไม่มีค่าขนส่งอยู่ในราคา แล้วจึงตัดสินใจว่าจะให้ผู้ขายส่งโดยแสดงค่าขนส่งแยก หรือจะรับเองด้วยรถที่ควบคุมได้ เหตุผลของตำราคือราคาที่รวมค่าส่งบดบังต้นทุนขนส่งจริง

งานวิจัยไทยสองชิ้นแสดงให้เห็นว่าในบัญชีซื้อจริงเป็นอย่างไร

โรงงาน	ราคาชิ้นส่วนมีอะไรรวมอยู่	คิดเป็นเท่าไร
ผู้ผลิตชิ้นส่วนอุปกรณ์ควบคุม ผู้ขาย 9 ราย ห่าง 47 ถึง 68 กม.	ค่าขนส่งรวมในราคาร้อยละ 1.0 ถึง 1.5	ราว 1,191,582 บาทต่อเดือน 14.3 ล้านบาทต่อปี
ผู้ผลิตชิ้นส่วนรถจักรยานยนต์ ผู้ขาย 28 ราย 687 รายการ	ส่วนบวกร้อยละ 3 แบ่งสามส่วน คือกล่อง ค่าแรงบรรจุ ค่าขนส่ง	ผู้เขียนระบุว่าจริงต่ำกว่าร้อยละ 1 ของมูลค่าสินค้า

แถวที่สองเป็นสัดส่วนเล็กมากของราคาชิ้นส่วน นั่นคือประเด็น ตัวเลขเล็กขนาดนี้ปล่อยไว้ได้ง่าย บรรทัดค่าขนส่งจึงผ่านไปหลายปีโดยไม่มีใครตั้งราคาให้

ประมวลกฎหมายพูดอะไร และปล่อยอะไรให้คุณ

ผู้ซื้อบางคนคิดว่ากฎหมายตัดสินให้แล้ว แต่กฎหมายเพียงชี้แล้วส่งคำถามกลับมา

• มาตรา 324 เมื่อไม่ได้แสดงเจตนาเรื่องสถานที่ชำระหนี้ ทรัพย์เฉพาะสิ่งต้องส่งมอบ ณ ที่ที่ทรัพย์นั้นอยู่เมื่อก่อหนี้ การชำระหนี้อย่างอื่นชำระ ณ ภูมิลำเนาปัจจุบันของเจ้าหนี้
• มาตรา 325 ลูกหนี้เป็นผู้ออกค่าใช้จ่ายในการชำระหนี้ เว้นแต่ตกลงไว้เป็นอย่างอื่น ค่าใช้จ่ายที่เพิ่มเพราะเจ้าหนี้เป็นผู้ทำ เจ้าหนี้ออก
• มาตรา 463 ถ้าสัญญากำหนดให้ส่งทรัพย์สินจากที่แห่งหนึ่งไปอีกแห่งหนึ่ง การส่งมอบสำเร็จเมื่อส่งให้ผู้ขนส่ง
• มาตรา 464 ค่าขนส่งทรัพย์สินที่ซื้อขายไปยังที่อื่นนอกจากสถานที่อันพึงชำระหนี้ ผู้ซื้อพึงออกใช้

อ่านรวมกันแล้วไม่มีหลักเดียว ตามการอ่านตรงตัว สินค้าที่เลือกแยกเป็นล็อตเฉพาะที่ลานของผู้ขายแล้วขนมาให้คุณโน้มไปทางผู้ซื้อเป็นผู้ออกค่าขนส่ง ส่วนชิ้นส่วนที่สั่งตามประเภทโน้มไปทางผู้ขายส่งถึงที่ของคุณ ศาลอาจอ่านคำสั่งซื้อแต่ละรายการต่างออกไปได้ สินค้าของคุณอยู่ในกรณีไหนเป็นคำถามเกี่ยวกับสินค้าและคำสั่งซื้อ และเป็นคำถามที่มักไปจบเป็นข้อโต้แย้งหลังโหลดเสียหาย มาตราเดียวกันยังเกี่ยวกับเวลาที่ความเสี่ยงโอนด้วย ซึ่งอธิบายไว้ใน ใครรับผิดชอบเมื่อสินค้ามาถึงแล้วเสียหาย

วิธีที่ควรทำคือ เขียนในใบสั่งซื้อว่าเป็นแบบไหน ด้วยถ้อยคำง่ายๆ พร้อมสถานที่และเวลา งานนิพนธ์ที่ใช้เป็นแหล่งชิ้นหนึ่งใช้ป้ายกำกับ DDP และ EXW กับการซื้อในประเทศ ป้ายเหล่านั้นมาจากการค้าระหว่างประเทศ ระหว่างบริษัทไทยสองแห่ง ประโยคว่า "ผู้ขายส่งถึงหน้าโรงงานของเรา" หรือ "ผู้ซื้อรับ ณ หน้าโรงงานของผู้ขาย" มีความหมายเท่ากันและไม่เหลือที่ให้ตีความ

โรงงานไทยสามแห่งพบอะไรเมื่อผู้ซื้อรับเอง

โรงงาน	ก่อน	หลัง	สาเหตุ
โรงงานประกอบรถยนต์ ผู้ขาย 35 ราย 941.12 ลบ.ม. ต่อวัน	รถจ้าง 17 คัน 49 เที่ยว 1.82 ล้านบาทต่อเดือน บรรทุกเฉลี่ยร้อยละ 57.22	10 คัน 37 เที่ยวด้วยวิธีหนึ่ง และ 11 คัน 35 เที่ยวด้วยอีกวิธี	วางรอบใหม่ ไม่ใช่การเปลี่ยนว่าใครเป็นผู้รับ
ผู้ผลิตชิ้นส่วน ผู้ขาย 9 ราย 53.54 ลบ.ม. ต่อวัน	รับตรงจากผู้ขายแต่ละราย ค่าขนส่งรวมในราคา	2 รอบ รวม 298.8 กม.	รับเอง แล้วจัดรอบด้วยวิธีหาคำตอบที่ดีที่สุด
ผู้ผลิตชิ้นส่วนรถจักรยานยนต์ ผู้ขาย 28 ราย	ผู้ขายส่งเอง ค่าขนส่งรวมในราคา	3 รอบ รถ 4 ล้อ 3 คัน เดือนละ 356,000 บาท	บรรจุมาตรฐาน รับเอง และสัญญาระยะยาว

มีสามข้อที่เด่น

• ผลประหยัดที่ใหญ่ที่สุดมาจากโรงงานที่รับเองอยู่แล้ว ฐานเดิมคือบริการรับของที่บรรทุกเต็มร้อยละ 57.22 เมื่อลดเหลือรถ 10 คัน บรรทุกเฉลี่ยเพิ่มเป็น 25.43 ลูกบาศก์เมตรต่อเที่ยว ซึ่งบทความระบุว่าเป็นร้อยละ 80.9 ของความจุ และค่าขนส่งลดลงราว 9.1 ถึง 9.9 ล้านบาทต่อปี การรับเองไม่ได้ทำให้เกิดผลนี้ การวางรอบทำให้เกิด
• วิธีจัดเส้นทางยังมีผลเล็กน้อย ในกรณีผู้ขาย 9 ราย วิธีหาคำตอบที่ดีที่สุดลดต้นทุนต่อเที่ยวจาก 1,582 เป็น 1,321 บาท ต่ำกว่าวิธีประหยัดร้อยละ 16.5 กับผู้ขายชุดเดิม ทั้งสองวิธีเป็นรอบอยู่แล้ว
• การรับเองได้ผลเมื่อมีของพอให้รับ ปริมาณที่นำเข้าของผู้ผลิตชิ้นส่วนรถจักรยานยนต์น้อยเกินกว่าจะวิ่งเป็นรอบ จึงย้ายการซื้อมาที่ผู้ขายในประเทศมากขึ้นเพื่อให้รอบมีปริมาณพอ

มีตัวเลขหนึ่งที่ต้องระวัง บทคัดย่อภาษาอังกฤษของงานวิจัยโรงงานรถยนต์เขียนว่าวิธีที่ดีกว่า "can save 11,962,011 baht a year" แต่เนื้อหาภาษาไทยแสดงว่าตัวเลขนั้นคือต้นทุนหลังจัดเส้นทางใหม่ ยอดที่ประหยัดคือ 9,897,072 บาท บวกสองตัวเลขเข้าด้วยกันได้ฐานราว 21.86 ล้านบาท ซึ่งตรงกับ 1.82 ล้านบาทต่อเดือน เมื่อบทคัดย่อให้ยอดประหยัด ให้เอามาหารกลับกับฐานที่ระบุ

เมื่อรับเอง คุณรับอะไรมาเพิ่ม

รอบไม่ฟรี มันย้ายงานจากผู้ขายมาที่คุณ

• ช่วงเวลารับ ผู้ขายแต่ละรายมีเวลาที่รถต้องไปถึง เวลาที่เสียที่จุดหนึ่งเสียไปกับทุกจุดที่เหลือ งานวิจัยผู้ขาย 9 รายระบุข้อจำกัดนี้ตรงๆ ว่า จุดรับที่มากขึ้นในรอบหนึ่งทำให้เวลารับนานขึ้น
• ความเสียหายหลังรับ ตามมาตรา 463 การส่งมอบสำเร็จเมื่อผู้ขนส่งรับสินค้า และผลที่ตามมาอธิบายไว้ในบทความเรื่องสินค้าเสียหายที่ลิงก์ไว้ข้างบน กล่องมาตรฐานช่วยได้ โรงงานจักรยานยนต์กำหนดให้ผู้ขายตรวจทุกอย่างก่อนส่งมอบให้รถวิ่งรอบ
• ช่องจอดที่ปลายทางของคุณ รถของโรงงานรถยนต์มาถึงในชั่วโมงเดียวกันจนรถโฟร์คลิฟท์ติด งานวิจัยจึงจัดช่วงเวลารถเข้าใหม่ให้สอดคล้องกับเวลาทำงานและรถโฟร์คลิฟท์ที่ว่าง ลดรถจาก 17 เหลือ 10 แล้วให้มากองที่หน้าประตู คือทิ้งผลประหยัดไปกับเวลาต่อคิว ดู รถรอที่หน้าท่าโหลดของคุณ
• สัญญาของผู้ขายเอง ในกรณีผู้ขาย 9 ราย ผู้ขายหลายรายไม่มีรถเอง ใช้ผู้ขนส่งภายนอกที่มีเงื่อนไขเช่ารถ เส้นทางจึงเปลี่ยนไม่ได้ทันที
• ความต้องการที่ขยับ รอบที่ออกแบบจากปริมาณเดือนหนึ่งอาจรับไม่ไหวเมื่อปริมาณเพิ่ม ให้เผื่อที่ไว้ หรือรู้ว่าจุดไหนจะถูกตัดออก

ทดสอบก่อนเปลี่ยนอะไร

ทำบนกระดาษ ด้วยตัวเลขของคุณเอง

1. ขอสองราคาจากผู้ขายแต่ละราย ส่งถึงหน้าโรงงานคุณ และรับ ณ หน้าโรงงานเขา ส่วนต่างคือตัวเลขค่าขนส่งของเขา ถ้าผู้ขายไม่ยอมแยก คุณไม่รู้ว่ารอบจะชนะได้หรือไม่
2. จัดผู้ขายตามพื้นที่และความถี่ที่สั่ง เฉพาะที่ที่ไปประจำจึงควรอยู่ในรอบ ที่เหลือให้ผู้ขายส่งตรง การจับรอบกับจุดที่คงที่ เป็นการทดสอบเดียวกับใน เส้นทางประจำหรือวางแผนรายวัน
3. รวมต้นทุนจริงของรอบ วันรถตามอัตราที่ใบเสนอราคาจะให้ บวกการขนถ่ายที่เพิ่มที่หน้าท่าของคุณ บวกเวลาของคนที่วางแผน
4. เทียบสองยอด ค่าขนส่งที่คุณเลิกจ่ายในราคา กับต้นทุนของรอบ ผู้ขายที่เสนอลดราคาร้อยละ 1 จากการซื้อ 20 ล้านบาทต่อเดือน กำลังเสนอ 200,000 บาท ถ้าวันรถ การขนถ่ายเพิ่ม และเวลาวางแผนของรอบรวมกันเกิน 200,000 บาทต่อเดือน การรับเองแพ้ ตัวเลขในที่นี้ใช้เป็นตัวอย่าง ให้แทนด้วยใบเสนอราคาของคุณ สิ่งสำคัญคือรูปแบบของการคำนวณ
5. กำหนดมาตรฐานการบรรจุก่อน กล่องขนาดเดียวต่อชิ้นส่วน จำนวนเดียวต่อกล่อง รอบที่ต้องคัดและนับใหม่ทุกจุดช้ากว่ารถที่มันมาแทน

สิ่งที่ควรเขียนลงเอกสาร

1. สถานที่และเวลาส่งมอบ ต่อผู้ขายแต่ละราย ด้วยถ้อยคำตรงๆ
2. ราคา ณ สถานที่นั้น โดยแสดงค่าส่งแยก หรือไม่มีเลย
3. ใครโหลดและนับที่หน้าโรงงานผู้ขาย และคนขับรถวิ่งรอบเซ็นรับหรือไม่
4. การส่งมอบสำเร็จที่ไหน ตามมาตรา 463 คือที่ผู้ขนส่ง ให้เขียนไว้เพื่อไม่ให้ใครอ่านว่าเป็นประตูรับของ
5. เมื่อผู้ขายไม่พร้อม กฎการรอสำหรับรถวิ่งรอบ ดู ค่ารอรถบรรทุก
6. พยากรณ์ไปถึงผู้ขายอย่างไร สัญญาระยะยาวหรือพยากรณ์แบบต่อเนื่องทำให้ผู้ขายยอมรับคำสั่งซื้อที่เล็กลงและถี่ขึ้น ซึ่งเป็นสิ่งที่รอบต้องการ

ผู้ขายที่ส่งเองคือบิลค่ารถใบเดิมที่ซ่อนอยู่ การขอสองราคาคือวิธีรู้ว่าควรจ่ายต่อไปหรือไม่